فوریه 14, 2010
ام اس چیست؟
قصد دارم از این پس بخشی را مستقلا به انعکاس مطالب پزشکی اختصاص دهم، هر چند که بدلیل علاقه بسیارم به این موضوع جذاب و مطالعات شخصی و پیگیری مستمر سرفصل های مهم این رشته تخصصی، هر از گاهی از زاویه ای متفاوت به بیان مطالبی از این دست پرداخته ام و در آینده نیز خواهم پرداخت اما در این بخش جدید، موضوعات پزشکی را از دید کاملا تخصصی ولی به زبانی ساده و شیوا به گونه ای که برای همگان قابل درک و فهم باشد، خواهم نگاشت. این وظیفه خطیر و حساس را دوست بسیار عزیز و همراه و همفکر همیشگی، خواهر نازنیم دکتر ترانه علیرغم مشغله های متعددش، بزرگوارانه بر عهده گرفته است؛ بر این اساس او تا زمانی که در ایران است کمک خواهد نمود تا مباحث مهم حیطه پزشکی و بیماری هایی که در کشورمان بیشترین مبتلا را دارد در الویت قرار داده و پاسخگوی پرسش های پزشکی دوستانی باشد که در هر مورد نیاز به مشورت و راهنمایی دارند. امیدوارم در این گام نیز چون همیشه همراهم باشید.
MULTIPLE SCLEROSIS: یک اختلال در سیستم عصبی مرکزی که شامل مغز و نخاع است، می باشد، و در اثر فعال شدن سیستم ایمنی بدن علیه میلین بوجود می آید. میلین یک لایه چربی پوشاننده رشته های عصبی است که نقش هدایت کننده و محافظت کننده را بعهده دارد.
در این بیماری با فعال شدن سیستم ایمنی بدن علیه خود، عامل تخریب کننده (آنتی بادی) علیه میلین، تولید می شود. بسته به آنکه میلین در رشته های عصبی کدام بخش از سیستم عصبی، در حال تخریب باشد، در بیماران مختلف علائم متفاوتی از بیماری بروز می نماید. سن ابتلا به ام اس بین سنین 20 تا 40 سال بوده و بیشتر مبتلایان را زنان تشکیل می دهند.
علائم بیماری
شکایت اولیه بیمار بیشتر بصورت : گزگز و ضعف در دست و پا، کرختی در اندام ها، دو بینی، از دست دادن ناگهانی دید یا تاری دید در یک چشم، عدم تعادل و سرگیجه و خستگی دائمی و در فرم شدیدتر بیماری، ناتوانی حرکتی، تهوع، سرگیجه شدید و عدم کنترل ادرار … می باشد.
علائم اولیه اغلب گذرا و موقتی اند و بعد از چند روز یا چند هفته ناپدید می شوند، و تا شروع علائم بعدی چند ماه یا چند سال می تواند فاصله وجود داشته باشد. گفته می شود گرمی هوا، استرس، فعالیت شدید سبب تشدید نشانه های بیماری می گردد.
بر اساس سیر بیماری، ام اس به چند فرم تقسیم می شود :
1ـ عود کننده ـ فروکش کننده : مدتی بیمار، علائم شدید بیماری (حمله) دارد و پس از مدتی علائم سرکوب می شود، این وضعیت در طول سال می تواند چند بار تکرار شود.
2ـ پیش رونده ثانویه : بیمار مدتی به فرم یک می باشد و دیگر دوره های سرکوب را تجربه نمی کند و همواره علائم حمله را دارد.
3ـ پیش رونده اولیه : بیمار از ابتدا علائم شدید بیماری را دارد و بطور دائمی درگیر چنین وضعیتی است بدون دوره های سرکوب.
4ـ پیش رونده ـ عود کننده : علائم بیماری مانند فرم یک می باشد با این تفاوت که عود پس از دوره های سرکوب بسیار شدیدتر می باشد.
تشخیص
تشخیص ام اس با دیدن پلاک های متعدد در مغز و نخاع با استفاده از تصویر برداری به روش ام آر آی، قطعی می شود. این پلاک ها حاصل تخریب میلین هستند. البته گرفتن مایع ِ مغز و نخاعی و آنالیز آن در تشخیص بیماری می تواند موثر باشد.
درمان
در دوره های حمله، تجویز کورتون با دوز بالا (پالس تراپی) از راه ورید به مدت 3 تا 5 روز بسیار موثر است، البته کنترل بیمار به علت بروز عوارض مصرف کورتون، بخصوص از نظر تغذیه بسیار مهم می باشد.
داروهایی که امروزه در بازار برای درمان ام اس وجود دارند با نام اینترفرون شناخته می شوند که در دو فرم عرضه می گردند:
1ـ آونکس (Avonex): تزریقی عضلانی بصورت یکبار در هفته،
2ـ بتافرون (feron ـ Beta) : تزریقی زیر جلدی بصورت یک شب در میان.
شایان توجه است که این داروها بعنوان درمان قطعی محسوب نمی گردند، بلکه مانع از پیشرفت بیماری یا بروز حملات مجدد می گردند.
عوارض داروها
مصروف اینترفرون با عوارضی همراه است که شایع ترین آن، علامت شبه آنفولانزا (تب، درد عضلانی، سردرد و کوفتگی) است.
داروهایی که همزمان با مصرف اینترفرون به بیمار توصیه می شوند عبارتند از :
کپسول آمانتادین که جهت کاهش خستگی تجویز می گردد،
کپسول گاباپنتین که کرختی و سفتی عضلانی را از بین می برد،
قرص ویتامین B1 جهت ترمیم اعصاب موثر است.
حفظ روحیه، داشتن آرامش کافی، اجتناب از انجام فعالیت های خسته کننده، پرداختن به ورزش از جمله یوگا و شنا؛ در کنار مصرف داروهای فوق، به بیمار توصیه می گردند، که در بسیاری از موارد تاثیری بسیار چشمگیرتر از مصرف دارو دارند.
محققان به منظور رفاه حال بیشتر مبتلایان به ام اس همواره بدنبال ساخت داروهایی با ماهیت خوراکی بوده تا جانشینی مناسب برای روش های تزریقی گردند، در این زمینه می توان به دو نوع جدید و موثر داروهای خوراکی اشاره نمود مانند کپسول ناتالی زوماب، آمپیرا.
اسامی چند تن از پزشکان متخصص و متبحر مغز و اعصاب کشور
ـ دکتر جمشید لطفی : عضو کالج سلطنتی پزشکان مغز و اعصاب انگلستان
آدرس مطب : خیابان شهید مطهری، خیابان جم، ساختمان پزشکان جم طبقه دوم، و حضور در بیمارستان جم.
ـ دکتر هژیر سیگارودی : بعلت اقامت در کشور انگلستان در بیمارستان ساسان، بیماران را ویزیت می نمایند.
ـ دکتر حمیدرضا ترابی : خیابان مطهری، خیابان جم، ساختمان پزشکان جم طبقه سوم، و حضور در بیمارستان جم.
ـ دکتر اکبر سلطان زاده : خیابان قائم مقام فرهانی، نرسیده به تقاطع شهید مطهری.
ـ دکتر بابک زمانی : مدیر گروه بخش مغز و اعصاب بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص).
پی نوشت از شباویز : مرحوم اکبر محمدی در طول دوران اسارتش در اوین مبتلا به همین بیماری بود و امروز متاسفانه جوان 23 ساله حامد روحی نژاد نیز با ام اس بدون دسترسی به دارو، دست و پنجه نرم می نماید؛ در آخرین گفتگویی که از مادر وی شنیدم، با بغض و اشک ابراز می داشت، هنگامی که برای دیدار فرزندش به زندان رفته، حامد نمی توانسته خوب، مادر را ببیند!!! حکم اعدام او در دادگاه تجدیدنظر به ده سال زندان تقلیل یافت!
